De schaal van zelfverlating

Zelfverlating is alom aanwezig in onze cultuur. Het is het richten van de aandacht buiten je echte centrum (buik, bekkengebied). Het is in de kern het weggeven van je aandacht aan dat wat hecht, eist, afleidt en vult. 

Het gevolg is dat je onvoldoende ruimte ervaart om de signalen van je lijf als helpers en kompas te hanteren. Terwijl spanning, onrust en pijn je juist roepen om met de aandacht in je lijf te komen en te zijn, ga je ervan weg. Emoties roepen je ook naar binnen: ze reiken je de behoefte aan om veilig te zijn (angst), trouw te zijn aan jezelf (boos) en de hechting (verdriet) met je zelf te versterken. 

Door zelfverlating verlies je het contact met je ware zelf, met anderen en met de koers die je aangereikt wordt (in de vorm van intuïtie en inspiratie).

Zelfverlating wordt gevoed door de behoefte aan hechting: je zoekt naar de bevestiging, het oordeel of de aandacht van anderen, in de hoop er te mogen zijn, gezien te worden en erbij te horen. Je wordt een speelbal van anderen; want je bent nooit zeker of de ander je inderdaad wel ziet en waardeert. Als je hierin teleurgesteld raakt, dan zoek je manieren om de bevestiging alsnog te krijgen of de pijn van afwijzing niet te hoeven voelen.

Zelfverlating is enkel te keren met meer aanwezigheid: de aandacht eerst naar binnen richten en in je echte centrum zijn; waarnemen, omarmen en reguleren van de helpende signalen, zodat je beter kunt verbinden met jezelf en met anderen. 

Om de dynamiek van zelfverlating te agenderen en te keren presenteer ik hierbij de ‘Schaal van zelfverlating’.

1 Schaamte

Schaamte ontstaat veelal uit angst om iets fout te hebben gedaan of iets te doen dat niet mag of onbehoorlijk is. Je vreest de kritiek en daarmee mogelijke afwijzing. Schaamte gaat vaak gepaard met een terugtrekkende beweging: je verkleint jezelf, in de hoop dat de ander je alsnog ziet en je bevestigt. 

2 Schuld

Schuldgevoel ontstaat als je met de ogen van een kritische ik of van een (denkbeeldige) ander naar jezelf kijkt en meent dat je tekort schiet of iets niet goed doet. In de kern zit hier angst onder; de vrees voor afgescheidenheid of om niet gezien te worden of er niet langer bij te horen.

3 Oordeel

Om ordening en overzicht te ervaren, zijn oordelen behulpzaam. Oordelen bevatten echter vaak (zelf)kritiek, afwijzing en overtuigingen die uit zijn op vergelijken. Ze dragen een gerichtheid op anderen in zich die leidt tot afwijzing, niet alleen van de ander, maar ook van jezelf. Je moet ook aan een gestelde norm voldoen.

4 Masker

Het aannemen van een masker kan soms werken als sociale smeerolie. Maar als je een masker opzet om je kwetsbaarheid te verbergen of een over-aangepaste rol te spelen, verberg je een deel van jezelf. Je wilt voldoen aan verwachtingen van anderen door bijvoorbeeld de perfecte professional te willen zijn of de gehoorzame partner, ten koste van je eigenheid.

5 Bezit

De meeste mensen richten zich op comfort en het vermijden van pijn. Een tweede huis, beleggingen en een auto zijn daarin helpend. Maar zo gauw bezit een recht wordt en moet zorgen voor veiligheid, raakt de aandacht overmatig gericht op dat wat buiten jezelf is. Wanneer mensen hun bezit kwijtraken, verliezen ze de grond onder hun voeten. 

6 Eisen

Digitalisering, efficiëntie en risicobeheersing gaan gepaard met veel regels, protocollen en systemen. Aan al deze eisen wil of moet je voldoen. Zij bepalen je gedrag in hoge mate en trekken de aandacht voortdurend weg van je centrum.

7 Afleiding

In onze cultuur is er volop dopamine beschikbaar om te ontspannen, om even niet te hoeven voelen of na te denken. Om jezelf te belonen of te troosten. De overvloed aan prikkels via media, apps, games, festivals, etc. trekt echter voortdurend de aandacht weg en ontregelt je aandacht.

8 Verslaving

Verslaving is niet zozeer een kwestie van gebrek aan wilskracht, maar een complexe reactie op pijn, trauma of onvervulde emotionele behoeften. Verslavend gedrag komt vaak voort uit de zucht naar hechting die niet langer bij mensen maar in stoffen (alcohol, nicotine), gedrag (gokken, seks, gamen) of emoties (goedkeuring, controle) wordt gezocht. Het voedt de zelfverlating in optima forma.